Τι αλλάζει στο σώμα στην εμμηνόπαυση, τι λένε οι μεγάλες ανασκοπήσεις για τη δύναμη, τη σύσταση σώματος και τις εξάψεις, και πώς μοιάζει στην πράξη ένα ασφαλές πρόγραμμα προπόνησης.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι αρρώστια. Είναι μια φυσιολογική μετάβαση που κάθε γυναίκα τη ζει με τον δικό της τρόπο. Για πολλές γυναίκες, όμως, έρχεται μαζί με αλλαγές που φαίνονται και στον καθρέφτη και στην καθημερινότητα. Τα ρούχα εφαρμόζουν αλλιώς στη μέση. Οι σκάλες κουράζουν λίγο περισσότερο. Ο ύπνος γίνεται πιο ελαφρύς. Και κάπου εκεί γεννιέται το ερώτημα: τι είδους γυμναστική αξίζει πραγματικά σε αυτή τη φάση της ζωής; Αν έφτασες εδώ ψάχνοντας «εμμηνόπαυση γυμναστική», είσαι στο σωστό σημείο.
Στο διαδίκτυο θα βρεις πολλές απαντήσεις, συχνά αντιφατικές. Άλλοι προτείνουν μόνο περπάτημα, άλλοι μόνο yoga, άλλοι «ειδικές» δίαιτες και προγράμματα που υπόσχονται να «ξυπνήσουν τις ορμόνες». Σε αυτό το άρθρο κάνουμε κάτι πιο απλό και πιο τίμιο: κοιτάμε τι έχουν δείξει οι συστηματικές ανασκοπήσεις και οι μετα-αναλύσεις, δηλαδή οι μελέτες που συγκεντρώνουν και συγκρίνουν δεκάδες άλλες μελέτες. Θα δούμε τι είναι σχετικά βέβαιο, τι είναι ακόμη ανοιχτό και πώς όλα αυτά γίνονται ένα πρακτικό εβδομαδιαίο πρόγραμμα.
Ένα σημαντικό σημείο από την αρχή: εδώ μιλάμε για προπόνηση, όχι για ιατρική φροντίδα. Δεν αντικαθιστούμε τη γυναικολόγο, τον ενδοκρινολόγο ή τον οικογενειακό γιατρό σου. Η άσκηση στέκεται δίπλα τους, ως ένα από τα πιο καλά μελετημένα εργαλεία για την υγεία που έχουμε.
Με μια ματιά
- ✓ Μια μεγάλη μετα-ανάλυση με 101 μελέτες και 5.697 γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση συνδέει την άσκηση με περισσότερη μυϊκή μάζα και λιγότερο λίπος, μαζί και το σπλαχνικό (Khalafi et al., 2023).
- ✓ Η προπόνηση με αντιστάσεις βελτίωσε σημαντικά τη δύναμη άνω και κάτω άκρων και την αερόβια ικανότητα σε υγιείς γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση (González-Gálvez et al., 2024).
- ✓ Για τις εξάψεις, τα στοιχεία είναι ακόμη ανεπαρκή: η άσκηση δεν έχει αποδειχθεί ότι τις μειώνει (Daley et al., 2014). Αξίζει για πολλούς άλλους λόγους.
- ✓ Οι διεθνείς συστάσεις μιλούν για δύναμη τουλάχιστον 2 φορές την εβδομάδα, μαζί με αερόβια δραστηριότητα (Bull et al., 2020· Izquierdo et al., 2021).
- ✓ Το κλειδί είναι η σταδιακή πρόοδος, η καλή τεχνική και η σταθερότητα, όχι η εξάντληση.
Μικρό γλωσσάρι πριν ξεκινήσουμε
Για να διαβάζεται άνετα το υπόλοιπο κείμενο, ας ξεκαθαρίσουμε μερικούς όρους που θα συναντήσεις.
- Περιεμμηνόπαυση: η μεταβατική περίοδος πριν από την εμμηνόπαυση, όπου ο κύκλος γίνεται ακανόνιστος και τα επίπεδα των ορμονών ανεβοκατεβαίνουν.
- Εμμηνόπαυση / μετεμμηνοπαυσιακή περίοδος: η φάση μετά τη μόνιμη διακοπή της περιόδου. Οι περισσότερες μελέτες αυτού του άρθρου αφορούν γυναίκες σε αυτή τη φάση.
- Οιστρογόνα: ορμόνες που, εκτός από την αναπαραγωγή, επηρεάζουν τους μυς, τα οστά, το λίπος και τα αγγεία. Η μείωσή τους είναι το κεντρικό βιολογικό γεγονός της εμμηνόπαυσης.
- Σύσταση σώματος: από τι αποτελείται το βάρος μας: μυϊκή μάζα, λίπος, οστά, νερό. Δύο γυναίκες με το ίδιο βάρος μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική σύσταση.
- Σπλαχνικό λίπος: το λίπος γύρω από τα εσωτερικά όργανα της κοιλιάς. Δεν φαίνεται πάντα από έξω, αλλά οι ερευνητές το μετρούν ξεχωριστά γιατί σχετίζεται με τη μεταβολική υγεία.
- Προπόνηση με αντιστάσεις (ή ενδυνάμωση): κάθε άσκηση όπου οι μύες δουλεύουν κόντρα σε μια αντίσταση: βάρη, λάστιχα, μηχανήματα, το βάρος του σώματος, ελατήρια του Reformer.
- Μετα-ανάλυση: μελέτη που συνδυάζει στατιστικά τα αποτελέσματα πολλών ερευνών για να δει τη συνολική εικόνα.
- Τυποποιημένη διαφορά μέσων (SMD): ένας τρόπος να εκφραστεί πόσο μεγάλη ήταν η διαφορά ανάμεσα σε όσες ασκήθηκαν και σε όσες δεν ασκήθηκαν, ώστε να συγκρίνονται μελέτες που μέτρησαν με διαφορετικά εργαλεία.
- 1RM (μία μέγιστη επανάληψη): το μεγαλύτερο φορτίο που μπορεί κανείς να σηκώσει μία φορά με σωστή τεχνική. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ένταση. Στην πράξη σπάνια χρειάζεται να το μετρήσουμε απευθείας.
Τι αλλάζει στο σώμα στην εμμηνόπαυση
Τα οιστρογόνα δεν είναι μόνο «γυναικείες ορμόνες». Λειτουργούν σαν ένας ήσυχος συντονιστής για πολλούς ιστούς. Όταν τα επίπεδά τους πέφτουν, αυτός ο συντονισμός αλλάζει. Δεν αλλάζουν όλα μονομιάς, ούτε με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες, αλλά υπάρχουν τρία πεδία που επανέρχονται σταθερά στην έρευνα.
1. Μύες και δύναμη
Με την πάροδο της ηλικίας, και ιδιαίτερα όταν η καθημερινότητα είναι καθιστική, η μυϊκή λειτουργία και η αερόβια ικανότητα μειώνονται σταδιακά. Η διεθνής ομάδα ειδικών ICFSR το περιγράφει καθαρά: η γήρανση και ο καθιστικός τρόπος ζωής συνδέονται με μείωση της μυϊκής λειτουργίας και της καρδιοαναπνευστικής ικανότητας, κάτι που δυσκολεύει τις καθημερινές δραστηριότητες. Η ίδια ομάδα όμως τονίζει και το αισιόδοξο κομμάτι: όταν υπάρχει επαρκής άσκηση, αυτές οι αλλαγές μετριάζονται σημαντικά (Izquierdo et al., 2021).
Οι ίδιοι συγγραφείς επισημαίνουν ότι με την ηλικία χάνεται ιδιαίτερα η μυϊκή ισχύς, δηλαδή ο συνδυασμός δύναμης και ταχύτητας. Αυτή είναι που μας βοηθά να σηκωθούμε γρήγορα από την καρέκλα ή να πιάσουμε την ισορροπία μας αν σκοντάψουμε. Γι’ αυτό σε ένα καλό πρόγραμμα έχει θέση και η ελεγχόμενη, γρήγορη κίνηση, όταν το επιτρέπει η φυσική κατάσταση.
2. Λίπος και κατανομή του
Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι στην εμμηνόπαυση «μαζεύεται» περισσότερο λίπος στην κοιλιά, ακόμη κι αν το βάρος δεν αλλάζει πολύ. Η επιστημονική βιβλιογραφία δίνει μεγάλη σημασία σε αυτό. Γι’ αυτό οι μετα-αναλύσεις για γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση μετρούν όχι μόνο το βάρος αλλά και την περίμετρο μέσης και το σπλαχνικό λίπος (Khalafi et al., 2023).
3. Οστά
Τα οστά είναι ζωντανός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς. Μετά την εμμηνόπαυση, η ισορροπία ανάμεσα στο «χτίσιμο» και στη «φθορά» του οστού αλλάζει. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα από μόνο του, και το εξετάζουμε αναλυτικά στο άρθρο μας για την οστεοπόρωση και την άσκηση. Εδώ θα αναφέρουμε μόνο τα βασικά, για να μη χάσεις τη συνολική εικόνα.
Υπάρχουν φυσικά κι άλλες αλλαγές, όπως οι εξάψεις, οι αλλαγές στον ύπνο και στη διάθεση. Θα τις δούμε παρακάτω με ειλικρίνεια: κάποιες έχουν μελετηθεί αρκετά σε σχέση με την άσκηση, άλλες λιγότερο.
Τι δείχνει η έρευνα: σύσταση σώματος
Η πιο μεγάλη πρόσφατη μετα-ανάλυση που βρήκαμε για το θέμα δημοσιεύτηκε το 2023 στο περιοδικό Frontiers in Endocrinology. Οι Khalafi και συνεργάτες συγκέντρωσαν 101 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες με 5.697 γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Σε όλες, μια ομάδα ακολουθούσε πρόγραμμα άσκησης και μια άλλη, η ομάδα ελέγχου, όχι.
Τι βρήκαν; Σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, η άσκηση συνδέθηκε με:
- αύξηση της μυϊκής μάζας και του όγκου των μυών,
- αύξηση της διατομής των μυών και των μυϊκών ινών,
- αύξηση της άλιπης μάζας,
- μείωση της λιπώδους μάζας και του ποσοστού λίπους,
- μείωση της περιμέτρου μέσης και του σπλαχνικού λίπους.
Το πιο χρήσιμο εύρημα για την πράξη ήρθε από τις αναλύσεις υποομάδων. Η αερόβια και η συνδυαστική προπόνηση είχαν μεγαλύτερο όφελος στους δείκτες λίπους, ενώ η προπόνηση με αντιστάσεις και η συνδυαστική είχαν μεγαλύτερο όφελος στους δείκτες μυϊκής μάζας. Οι ίδιοι οι συγγραφείς καταλήγουν ότι ο συνδυασμός αερόβιας και προπόνησης δύναμης είναι μια λογική στρατηγική για τη σύσταση σώματος σε αυτή την ηλικιακή ομάδα (Khalafi et al., 2023).
Με απλά λόγια: δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα σε «βάρη» και «καρδιο». Το καθένα φέρνει κάτι διαφορετικό, και μαζί καλύπτουν περισσότερα.

✓ Τι κρατάμε για την πράξη
- Αν ο στόχος σου είναι να διατηρήσεις ή να χτίσεις μυ, η ενδυνάμωση είναι το βασικό εργαλείο.
- Αν ο στόχος σου είναι και το λίπος, πρόσθεσε τακτική αερόβια δραστηριότητα: γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι ή κυκλικά προγράμματα.
- Η ζυγαριά δεν λέει όλη την ιστορία. Η περίμετρος μέσης, η δύναμη και το πώς νιώθεις στην καθημερινότητα είναι εξίσου χρήσιμοι δείκτες.
Τι δείχνει η έρευνα: δύναμη και φυσική κατάσταση
Η δεύτερη μελέτη-κλειδί είναι μια συστηματική ανασκόπηση με μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο περιοδικό Climacteric, το οποίο ειδικεύεται στην εμμηνόπαυση. Οι González-Gálvez, Moreno-Torres και Vaquero-Cristóbal εξέτασαν 12 τυχαιοποιημένες μελέτες σε υγιείς γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση και συνέκριναν την προπόνηση με αντιστάσεις με ομάδες ελέγχου.
Σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, η προπόνηση με αντιστάσεις έφερε σημαντική βελτίωση σε:
- μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO2max), δηλαδή την αερόβια ικανότητα (SMD = 2,32),
- δύναμη κάτω άκρων (SMD = 4,70),
- δύναμη άνω άκρων (SMD = 7,42).

Αυτά τα νούμερα είναι ασυνήθιστα μεγάλα για μετα-ανάλυση. Αυτό συμβαίνει συχνά όταν οι μελέτες είναι λίγες και οι συμμετέχουσες ξεκινούν από χαμηλό επίπεδο προπόνησης. Γι’ αυτό δεν τα διαβάζουμε ως «πόσο θα δυναμώσεις εσύ», αλλά ως ένδειξη ότι η κατεύθυνση είναι καθαρή: οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση ανταποκρίνονται στην προπόνηση δύναμης, και μάλιστα έντονα.
Η ίδια ανασκόπηση είναι επίσης ειλικρινής για το τι δεν είναι ξεκάθαρο: οι συγγραφείς γράφουν ότι υπάρχει περισσότερη συζήτηση για την επίδραση στην οστική πυκνότητα και στους ανθρωπομετρικούς δείκτες. Καταλήγουν ότι τα ευρήματα αποτελούν σταθερή βάση για να προτείνεται προπόνηση με αντιστάσεις 3 φορές την εβδομάδα, σε συνεδρίες 60 λεπτών, με στόχο παραμέτρους που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα (González-Gálvez et al., 2024).
Γιατί μας ενδιαφέρει τόσο η δύναμη; Γιατί είναι η «αθέατη» ικανότητα πίσω από σχεδόν κάθε καθημερινή κίνηση: να κουβαλήσεις τα ψώνια, να σηκώσεις ένα εγγόνι ή μια βαλίτσα, να ανέβεις τις σκάλες της πολυκατοικίας, να σηκωθείς από χαμηλό καναπέ χωρίς να στηριχτείς. Όσο περισσότερη εφεδρεία δύναμης έχεις, τόσο πιο ανάλαφρες γίνονται αυτές οι κινήσεις.
Τι δείχνει η έρευνα: οι εξάψεις
Εδώ αξίζει να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς, γιατί πολλά άρθρα και προγράμματα υπόσχονται ότι «η γυμναστική σταματά τις εξάψεις».
Η ανασκόπηση Cochrane, ένας από τους πιο αυστηρούς οργανισμούς αξιολόγησης της έρευνας, εξέτασε ακριβώς αυτό το ερώτημα. Οι Daley και συνεργάτες (2014) βρήκαν 5 τυχαιοποιημένες μελέτες με 733 γυναίκες. Η ποιότητα των στοιχείων κρίθηκε χαμηλή. Στη σύγκριση άσκησης με καμία ενεργή παρέμβαση (3 μελέτες, 454 γυναίκες) δεν βρέθηκε διαφορά στη συχνότητα ή την ένταση των εξάψεων και των νυχτερινών εφιδρώσεων. Μία μικρή μελέτη με 14 συμμετέχουσες έδειξε ότι η ορμονική αγωγή ήταν πιο αποτελεσματική από την άσκηση στις εξάψεις. Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι τα στοιχεία δεν επαρκούν για να πούμε αν η άσκηση βοηθά στις εξάψεις.
Τι σημαίνει αυτό για σένα;
- Αν οι εξάψεις σε δυσκολεύουν, μίλησε με τη γυναικολόγο σου. Υπάρχουν επιλογές που αξίζει να συζητήσετε μαζί.
- Αυτό δεν σημαίνει ότι η άσκηση είναι άχρηστη στην εμμηνόπαυση. Σημαίνει ότι η αξία της βρίσκεται αλλού: στους μυς, στη δύναμη, στη σύσταση σώματος, στη λειτουργικότητα, στα οστά και στη γενική υγεία.
- Πρακτικά, αν σε ενοχλεί η ζέστη, προτίμησε δροσερό, καλά αεριζόμενο χώρο, ρούχα σε στρώσεις και νερό κοντά σου. Σε ένα μικρό studio αυτά προσαρμόζονται εύκολα.
Προτιμούμε να σου πούμε τι δεν ξέρουμε ακόμη, παρά να σου υποσχεθούμε κάτι που η έρευνα δεν στηρίζει.
Και τα οστά; Μια σύντομη γέφυρα
Η προπόνηση δύναμης στην εμμηνόπαυση σχεδόν πάντα φέρνει την ερώτηση για τα οστά. Δύο μελέτες δίνουν το πλαίσιο:
- Η μετα-ανάλυση των Shojaa και συνεργατών (2020) σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση βρήκε ότι η δυναμική προπόνηση με αντιστάσεις είχε σημαντική αλλά χαμηλή έως μέτρια επίδραση στην οστική πυκνότητα της μέσης σπονδυλικής στήλης, του αυχένα του μηριαίου και του ισχίου.
- Η μελέτη LIFTMOR (Watson et al., 2018) έδειξε ότι ένα πρόγραμμα υψηλής έντασης με βάρη και κρούση, 2 φορές την εβδομάδα για 8 μήνες, βελτίωσε την οστική πυκνότητα και τη λειτουργικότητα σε γυναίκες με χαμηλή οστική μάζα. Όμως έγινε υπό πολύ στενή επίβλεψη, και αυτό είναι κρίσιμη λεπτομέρεια.
Όλη η συζήτηση, μαζί με το ποια φόρτιση έχει νόημα και τι αποφεύγουμε, βρίσκεται στο άρθρο μας Οστεοπόρωση και άσκηση: ο ρόλος της προπόνησης δύναμης. Εδώ κρατάμε κάτι απλό: η ίδια προπόνηση που χτίζει δύναμη και μυ είναι και η βάση για ένα πρόγραμμα φιλικό προς τα οστά.
Διάθεση, ενέργεια και καθημερινή ευεξία
Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι στην εμμηνόπαυση νιώθουν περισσότερη ένταση ή κούραση. Δεν υπάρχει μία μελέτη που να απαντά ειδικά για την προπόνηση δύναμης σε αυτή τη φάση. Υπάρχει όμως ευρύτερη έρευνα σε ενήλικες. Για παράδειγμα, μια μετα-ανάλυση για την προπόνηση με αντιστάσεις και το άγχος, με 922 συμμετέχοντες, από τους οποίους το 68% ήταν γυναίκες, βρήκε μείωση των συμπτωμάτων άγχους σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου (Gordon et al., 2017). Επίσης, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σημειώνει ότι η φυσική δραστηριότητα στους ενήλικες συνδέεται με λιγότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, καλύτερη γνωστική υγεία και καλύτερο ύπνο (Bull et al., 2020).
Τα ευρήματα αυτά δεν αφορούν αποκλειστικά την εμμηνόπαυση, οπότε δεν τα «μεταφέρουμε» αυτούσια. Δείχνουν όμως ότι η άσκηση δεν είναι μόνο θέμα σώματος. Για περισσότερα, διάβασε το άρθρο μας για την άσκηση και το άγχος.
Οι μελέτες σε έναν πίνακα
| Μελέτη | Τι έκαναν | Τι βρήκαν |
|---|---|---|
| Khalafi et al., 2023 (Front Endocrinol) | Μετα-ανάλυση 101 τυχαιοποιημένων μελετών, 5.697 γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, άσκηση έναντι ομάδας ελέγχου | Περισσότερη μυϊκή και άλιπη μάζα, λιγότερο λίπος, μικρότερη περίμετρος μέσης και λιγότερο σπλαχνικό λίπος. Η ενδυνάμωση ξεχώρισε για τον μυ, η αερόβια για το λίπος, ο συνδυασμός και για τα δύο. |
| González-Gálvez et al., 2024 (Climacteric) | Μετα-ανάλυση 12 τυχαιοποιημένων μελετών σε υγιείς γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, προπόνηση με αντιστάσεις | Σημαντική βελτίωση σε VO2max, δύναμη κάτω και άνω άκρων. Λιγότερο σαφή αποτελέσματα για οστική πυκνότητα και ανθρωπομετρικά. Πρόταση: 3 φορές/εβδομάδα, 60 λεπτά. |
| Daley et al., 2014 (Cochrane) | Ανασκόπηση 5 τυχαιοποιημένων μελετών, 733 γυναίκες με εξάψεις | Χωρίς σαφή διαφορά στις εξάψεις έναντι καμίας ενεργής παρέμβασης. Χαμηλή ποιότητα στοιχείων, ανεπαρκή δεδομένα για συμπέρασμα. |
| Shojaa et al., 2020 (Osteoporos Int) | Μετα-ανάλυση 17 άρθρων, προπόνηση με αντιστάσεις διάρκειας τουλάχιστον 6 μηνών σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση | Σημαντική, χαμηλή έως μέτρια επίδραση στην οστική πυκνότητα σπονδυλικής στήλης και ισχίου. |
| Watson et al., 2018 (LIFTMOR, J Bone Miner Res) | 101 γυναίκες με χαμηλή οστική μάζα, 8 μήνες, 2 φορές/εβδομάδα, 30 λεπτά, υψηλή ένταση υπό στενή επίβλεψη | Βελτίωση οστικής πυκνότητας και όλων των λειτουργικών δοκιμασιών σε σύγκριση με ήπιο πρόγραμμα στο σπίτι. Ένα ήπιο ανεπιθύμητο συμβάν. |
| Izquierdo et al., 2021 (ICFSR, J Nutr Health Aging) | Διεθνής συναίνεση ειδικών για την άσκηση στην τρίτη ηλικία | Ενδυνάμωση 2–3 φορές/εβδομάδα, ξεκινώντας με 1–2 σετ και φτάνοντας σε 2–3 σετ των 8–12 επαναλήψεων. Θέση και για την ισχύ. |
| Bull et al., 2020 (ΠΟΥ, Br J Sports Med) | Κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας | 150–300 λεπτά μέτριας αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα και ενδυνάμωση όλων των μεγάλων μυϊκών ομάδων 2 ή περισσότερες ημέρες. |

Πώς μοιάζει στην πράξη ένα πρόγραμμα
Οι μελέτες δίνουν το πλαίσιο, αλλά κάθε γυναίκα ξεκινά από διαφορετικό σημείο. Μία μπορεί να έχει να γυμναστεί δέκα χρόνια, άλλη να τρέχει ήδη, άλλη να έχει ένα παλιό πρόβλημα στο γόνατο. Γι’ αυτό στο HealthFit ξεκινάμε πάντα από αξιολόγηση. Με αυτή την επιφύλαξη, να ένα πλαίσιο βασισμένο στις συστάσεις που είδαμε.
Πόσο συχνά
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει για όλους τους ενήλικες 150–300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα (ή 75–150 λεπτά έντονης) και ενδυνάμωση όλων των μεγάλων μυϊκών ομάδων 2 ή περισσότερες ημέρες την εβδομάδα. Για μεγαλύτερες ηλικίες προσθέτει ποικίλη δραστηριότητα με έμφαση στην ισορροπία και τη δύναμη 3 ή περισσότερες ημέρες την εβδομάδα (Bull et al., 2020). Η ανασκόπηση στο Climacteric μιλά για 3 συνεδρίες των 60 λεπτών (González-Gálvez et al., 2024).
Ένας ρεαλιστικός στόχος για τις περισσότερες γυναίκες είναι 2 έως 3 προπονήσεις δύναμης την εβδομάδα, συν καθημερινή κίνηση και περπάτημα.
Πόσο βαριά
Η ομάδα ICFSR προτείνει 2–3 προπονήσεις την εβδομάδα, ξεκινώντας με 1–2 σετ ανά άσκηση και προχωρώντας σε 2–3 σετ των 8–12 επαναλήψεων. Αναφέρει επίσης ότι η πρόοδος προς εντάσεις γύρω στο 70–80% της μίας μέγιστης επανάληψης φέρνει μεγαλύτερα κέρδη δύναμης από τα πολύ ελαφριά φορτία (Izquierdo et al., 2021).
Στην πράξη δεν χρειάζεται να μετρήσουμε μέγιστη επανάληψη. Χρησιμοποιούμε έναν απλό κανόνα: διαλέγουμε βάρος που σε αφήνει να κάνεις τις επαναλήψεις με καλή τεχνική, αλλά οι τελευταίες 2–3 να είναι πραγματικά απαιτητικές. Όταν αυτό γίνεται εύκολο, ανεβαίνουμε λίγο. Αυτό λέγεται προοδευτική επιβάρυνση, και είναι η καρδιά κάθε προγράμματος δύναμης.
Ποιες ασκήσεις
Ένα καλό πρόγραμμα καλύπτει τα βασικά μοτίβα κίνησης, αυτά που χρησιμοποιούμε κάθε μέρα:
- Κάθισμα-σήκωμα (squat): από καθίσματα σε καρέκλα μέχρι squat με αλτήρα.
- Κάμψη ισχίου (hinge): π.χ. άρσεις με ελαφρύ φορτίο ή γέφυρα γλουτών. Μαθαίνουμε να σηκώνουμε αντικείμενα με ουδέτερη μέση.
- Σπρώξιμο: πιέσεις στήθους, push-ups σε τοίχο ή πάγκο, πιέσεις ώμων.
- Τράβηγμα: κωπηλατικές με λάστιχο ή αλτήρα, έλξεις με τροχαλία. Βοηθούν και τη στάση του σώματος.
- Μεταφορές: περπάτημα κρατώντας βάρη (farmer’s walk). Πολύ «καθημερινή» άσκηση.
- Βηματισμοί και ισορροπία: προβολές, ανεβάσματα σε σκαλί, στάση σε ένα πόδι.
- Κορμός: σανίδες, ασκήσεις αντι-περιστροφής, Pilates.
Ένα παράδειγμα εβδομάδας

| Ημέρα | Τι κάνουμε | Διάρκεια |
|---|---|---|
| Δευτέρα | Ενδυνάμωση ολόκληρου σώματος (squat, τράβηγμα, σπρώξιμο, κορμός) | 45–60 λεπτά |
| Τρίτη | Γρήγορο περπάτημα ή ποδήλατο | 30–40 λεπτά |
| Τετάρτη | Reformer Pilates ή κινητικότητα | 45–50 λεπτά |
| Πέμπτη | Ενδυνάμωση ολόκληρου σώματος (hinge, βηματισμοί, μεταφορές) | 45–60 λεπτά |
| Παρασκευή | Ελαφριά κίνηση, βόλτα | 30 λεπτά |
| Σάββατο | Τρίτη προπόνηση δύναμης ή μεγάλη βόλτα | 45–60 λεπτά |
| Κυριακή | Ξεκούραση | — |
Αυτό είναι ενδεικτικό, όχι συνταγή. Αν τώρα ξεκινάς, ακόμη και 2 προπονήσεις δύναμης και λίγο περπάτημα είναι μια εξαιρετική αρχή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το λέει καθαρά: λίγη φυσική δραστηριότητα είναι καλύτερη από καθόλου (Bull et al., 2020).
Πώς προχωράμε μέσα στους μήνες
- Εβδομάδες 1–4: μαθαίνουμε την τεχνική με ελαφριά φορτία, 1–2 σετ ανά άσκηση. Ο στόχος είναι να νιώσεις άνετα με τις κινήσεις.
- Εβδομάδες 5–12: ανεβαίνουμε σε 2–3 σετ και αυξάνουμε σταδιακά το φορτίο. Εδώ χτίζεται η βάση της δύναμης.
- Μετά τον 3ο μήνα: ποικιλία, πιο απαιτητικές παραλλαγές και, αν ταιριάζει, ασκήσεις ισχύος (ελεγχόμενες γρήγορες κινήσεις).
Οι μελέτες που είδαμε διήρκεσαν μήνες, όχι εβδομάδες. Η LIFTMOR, για παράδειγμα, κράτησε 8 μήνες (Watson et al., 2018). Η σταθερότητα μετράει περισσότερο από την ένταση μιας μεμονωμένης προπόνησης.
Τι κάνουμε στις «δύσκολες» μέρες
Στην περιεμμηνόπαυση και στην εμμηνόπαυση, πολλές γυναίκες περιγράφουν μέρες με λιγότερη ενέργεια, κακό ύπνο ή περισσότερη ένταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ακυρώσεις την προπόνηση. Σημαίνει ότι την προσαρμόζουμε:
- Κρατάμε τις ίδιες ασκήσεις, αλλά με λιγότερα σετ ή ελαφρύτερο φορτίο.
- Δίνουμε περισσότερο χρόνο στο ζέσταμα και στην κινητικότητα.
- Αντικαθιστούμε μια απαιτητική προπόνηση με Reformer Pilates ή ένα ήρεμο περπάτημα.
- Κρατάμε τη συνήθεια ζωντανή, ακόμη κι αν η «δόση» εκείνης της μέρας είναι μικρότερη.
Η πρόοδος δεν είναι ευθεία γραμμή. Αυτό που μετράει είναι η πορεία μέσα στους μήνες, όχι μία μεμονωμένη προπόνηση. Σε ένα μικρό studio, ο γυμναστής σε βλέπει κάθε φορά και μπορεί να κάνει αυτές τις προσαρμογές επί τόπου.
✓ Πρακτικές συμβουλές για την πρώτη σου εβδομάδα
- Κλείσε τις προπονήσεις στο ημερολόγιο σαν ραντεβού. Η σταθερότητα κερδίζεται με οργάνωση.
- Ξεκίνα πιο ελαφριά απ’ όσο νομίζεις ότι μπορείς. Η τεχνική πρώτα, το βάρος μετά.
- Γράφε τι σήκωσες. Με τον καιρό, το τετράδιο θα σου δείχνει την πορεία σου καλύτερα από κάθε καθρέφτη.
- Φρόντισε τη διατροφή σου, με επαρκή πρωτεΐνη. Δες το άρθρο μας για την πρόσληψη πρωτεΐνης και συζήτησέ το με διαιτολόγο αν χρειάζεται.
- Λίγος πόνος στους μυς 1–2 ημέρες μετά είναι φυσιολογικός. Πόνος στις αρθρώσεις δεν είναι. Πες το στον γυμναστή σου.
Μια σύντομη αυτοαξιολόγηση
Απάντησε με ειλικρίνεια σε αυτές τις ερωτήσεις. Δεν είναι ιατρικό τεστ. Είναι ένας τρόπος να δεις από πού ξεκινάς.
- Σηκώνεσαι από μια καρέκλα χωρίς να στηριχτείς με τα χέρια;
- Ανεβαίνεις δύο ορόφους χωρίς να σταματήσεις;
- Κουβαλάς δύο σακούλες σούπερ μάρκετ για λίγα λεπτά χωρίς δυσκολία;
- Στέκεσαι σε ένα πόδι για αρκετά δευτερόλεπτα χωρίς να χάνεις την ισορροπία σου;
- Κάνεις τουλάχιστον 2 φορές την εβδομάδα κάποια άσκηση ενδυνάμωσης;
Αν απάντησες «όχι» σε δύο ή περισσότερες, η προπόνηση δύναμης έχει πολλά να σου προσφέρει. Και η καλή είδηση από την έρευνα είναι ότι οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση ανταποκρίνονται σε αυτήν (González-Gálvez et al., 2024).
Συχνοί μύθοι
«Τα βάρη θα με κάνουν ογκώδη»
Η αύξηση μυϊκής μάζας σε αυτή τη φάση είναι αργή και απαιτεί σταθερή προσπάθεια. Αυτό που οι περισσότερες γυναίκες περιγράφουν είναι ένα πιο «σφιχτό» και δυνατό σώμα, όχι όγκος. Η μετα-ανάλυση των Khalafi et al. (2023) έδειξε αύξηση μυϊκής μάζας μαζί με μείωση λίπους και περιμέτρου μέσης.
«Στην ηλικία μου είναι επικίνδυνο να σηκώνω βάρη»
Με σωστή επιλογή ασκήσεων, καλή τεχνική και σταδιακή πρόοδο, η προπόνηση δύναμης θεωρείται ασφαλής για τις περισσότερες γυναίκες. Ακόμη και στο απαιτητικό πρόγραμμα της LIFTMOR, σε γυναίκες με χαμηλή οστική μάζα, καταγράφηκε μόνο ένα ήπιο ανεπιθύμητο συμβάν. Όμως η επίβλεψη ήταν πολύ στενή (Watson et al., 2018). Αυτό ακριβώς είναι το νόημα της καθοδήγησης.
«Αρκεί το περπάτημα»
Το περπάτημα είναι υπέροχο και το προτείνουμε. Αλλά δεν αντικαθιστά την ενδυνάμωση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει και τα δύο (Bull et al., 2020), και η μετα-ανάλυση για τη σύσταση σώματος έδειξε ότι η ενδυνάμωση ξεχωρίζει για τη μυϊκή μάζα (Khalafi et al., 2023).
«Αν δεν χάσω κιλά, δεν πιάνει»
Μπορεί η ζυγαριά να μείνει ίδια ενώ η σύσταση σώματος αλλάζει: λίγος μυς περισσότερο, λίγο λίπος λιγότερο. Γι’ αυτό παρακολουθούμε και άλλους δείκτες: δύναμη, περίμετρο μέσης, πώς νιώθεις στις σκάλες.
Πότε να μιλήσεις πρώτα με τον γιατρό σου
Σημαντικό: Το άρθρο αυτό είναι ενημερωτικό και αφορά την προπόνηση. Δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Πριν ξεκινήσεις νέο πρόγραμμα άσκησης, και ειδικά αν έχεις καρδιαγγειακό πρόβλημα, υψηλή αρτηριακή πίεση, χαμηλή οστική πυκνότητα, ιστορικό καταγμάτων, πόνο στο στήθος, ζαλάδες ή παίρνεις φάρμακα, συζήτησέ το με τον γιατρό σου. Αν σου έχει πει ότι έχεις χαμηλή οστική μάζα, ενημέρωσε και τον γυμναστή σου, ώστε να προσαρμοστεί το πρόγραμμα.
Προπόνηση δύναμης για γυναίκες στο Παλαιό Φάληρο
Στο HealthFit Training Studio, στην Ευξείνου Πόντου 185 στο Παλαιό Φάληρο, δουλεύουμε καθημερινά με γυναίκες που βρίσκονται στην περιεμμηνόπαυση ή μετά την εμμηνόπαυση και θέλουν να γίνουν πιο δυνατές, με ασφάλεια και χωρίς πίεση. Μας επισκέπτονται και από τη Νέα Σμύρνη, τον Άλιμο και τον Άγιο Δημήτριο.
Ο χώρος είναι μικρός και ήσυχος, και αυτό είναι επιλογή. Έτσι μπορούμε να βλέπουμε κάθε κίνηση και να προσαρμόζουμε το πρόγραμμα στο πώς είσαι τη συγκεκριμένη μέρα. Μπορείς να επιλέξεις:
- Personal training: ένας προς έναν, με πρόγραμμα φτιαγμένο αποκλειστικά για σένα.
- Προπόνηση δύναμης σε μικρά τμήματα από 1 έως 5 άτομα: καθοδήγηση και παρέα, χωρίς να χάνεσαι στο πλήθος.
- Reformer Pilates έως 3 άτομα: για κορμό, κινητικότητα και έλεγχο, ως συμπλήρωμα της δύναμης.
Ο Μιχάλης Καλογεράκης, πτυχιούχος ΤΕΦΑΑ με ειδικότητα Ευρωστία & Υγεία, σχεδιάζει τα προγράμματα με βάση την έρευνα που είδες σε αυτό το άρθρο και με βάση την αξιολόγηση που κάνουμε στην αρχή. Γιατί, όπως λέμε στο studio: «Δεν προπονούμε σώματα. Προπονούμε ανθρώπους.»
Θέλεις να το δοκιμάσεις; Κλείσε μια δωρεάν δοκιμαστική προπόνηση ή πάρε μας τηλέφωνο στο 693 951 1462. Θα τα πούμε με την ησυχία μας, θα δούμε από πού ξεκινάς και θα σου προτείνουμε τι ταιριάζει σε σένα.
Ποια είναι η καλύτερη γυμναστική στην εμμηνόπαυση;
Η έρευνα στηρίζει τον συνδυασμό: προπόνηση δύναμης για τους μυς και αερόβια δραστηριότητα για το λίπος και την καρδιά. Η μεγάλη μετα-ανάλυση των Khalafi et al. (2023) βρήκε ότι η ενδυνάμωση ξεχωρίζει για τη μυϊκή μάζα και η αερόβια για το λίπος, ενώ ο συνδυασμός καλύπτει και τα δύο.
Πόσες φορές την εβδομάδα να κάνω προπόνηση δύναμης;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει ενδυνάμωση 2 ή περισσότερες ημέρες την εβδομάδα (Bull et al., 2020). Η ανασκόπηση στο Climacteric προτείνει 3 συνεδρίες των 60 λεπτών (González-Gálvez et al., 2024). Για πολλές γυναίκες, 2–3 φορές είναι ένας ρεαλιστικός στόχος.
Βοηθά η γυμναστική στις εξάψεις;
Τα στοιχεία δεν είναι αρκετά για να το πούμε. Η ανασκόπηση Cochrane (Daley et al., 2014) δεν βρήκε σαφή διαφορά. Αν οι εξάψεις σε δυσκολεύουν, συζήτησέ το με τη γυναικολόγο σου. Η άσκηση αξίζει για άλλους, καλά τεκμηριωμένους λόγους.
Είναι αργά να ξεκινήσω βάρη μετά τα 50;
Όχι. Οι μελέτες που είδαμε αφορούν ακριβώς γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, και η LIFTMOR είχε μέσο όρο ηλικίας τα 65 έτη (Watson et al., 2018). Το σημαντικό είναι να ξεκινήσεις σταδιακά και με καθοδήγηση.
Μπορώ να κάνω μόνο Pilates;
Το Pilates, ειδικά στο Reformer, είναι εξαιρετικό για κορμό, έλεγχο και κινητικότητα, και τα ελατήρια δίνουν αντίσταση. Για να πετύχεις όμως την προοδευτική επιβάρυνση που περιγράφουν οι συστάσεις, προτείνουμε να υπάρχει και κλασική προπόνηση δύναμης μέσα στην εβδομάδα.
Θα αδυνατίσω με την προπόνηση δύναμης;
Δεν μπορούμε να υποσχεθούμε αλλαγή βάρους. Η έρευνα συνδέει την άσκηση με βελτίωση της σύστασης σώματος, δηλαδή περισσότερο μυ και λιγότερο λίπος (Khalafi et al., 2023). Η διατροφή, ο ύπνος και η καθημερινή κίνηση παίζουν επίσης ρόλο.
Χρειάζομαι βεβαίωση από γιατρό;
Αν έχεις κάποιο θέμα υγείας, παίρνεις φάρμακα ή έχεις καιρό να γυμναστείς, είναι καλή ιδέα να μιλήσεις πρώτα με τον γιατρό σου. Στο studio θα σε ρωτήσουμε για το ιστορικό σου στην αξιολόγηση, ώστε το πρόγραμμα να είναι ασφαλές.
Βιβλιογραφία
Σύσταση σώματος και δύναμη
- Khalafi M, Habibi Maleki A, Sakhaei MH, et al. The effects of exercise training on body composition in postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2023;14:1183765. doi:10.3389/fendo.2023.1183765. PubMed 37388207
- González-Gálvez N, Moreno-Torres JM, Vaquero-Cristóbal R. Resistance training effects on healthy postmenopausal women: a systematic review with meta-analysis. Climacteric. 2024;27(3):296-304. doi:10.1080/13697137.2024.2310521. PubMed 38353251
Εξάψεις
- Daley A, Stokes-Lampard H, Thomas A, MacArthur C. Exercise for vasomotor menopausal symptoms. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(11):CD006108. doi:10.1002/14651858.CD006108.pub4. PubMed 25431132
Οστά
- Shojaa M, von Stengel S, Kohl M, et al. Effects of dynamic resistance exercise on bone mineral density in postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis with special emphasis on exercise parameters. Osteoporos Int. 2020;31(8):1427-1444. doi:10.1007/s00198-020-05441-w. PubMed 32399891
- Watson SL, Weeks BK, Weis LJ, et al. High-Intensity Resistance and Impact Training Improves Bone Mineral Density and Physical Function in Postmenopausal Women With Osteopenia and Osteoporosis: The LIFTMOR Randomized Controlled Trial. J Bone Miner Res. 2018;33(2):211-220. doi:10.1002/jbmr.3284. PubMed 28975661
Συστάσεις και ευεξία
- Izquierdo M, Merchant RA, Morley JE, et al. International Exercise Recommendations in Older Adults (ICFSR): Expert Consensus Guidelines. J Nutr Health Aging. 2021;25(7):824-853. doi:10.1007/s12603-021-1665-8. PubMed 34409961
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955. PubMed 33239350
- Gordon BR, McDowell CP, Lyons M, Herring MP. The Effects of Resistance Exercise Training on Anxiety: A Meta-Analysis and Meta-Regression Analysis of Randomized Controlled Trials. Sports Med. 2017;47(12):2521-2532. doi:10.1007/s40279-017-0769-0. PubMed 28819746







